Fotoğraf:
03 Jun 2026, 21:38
SpaceX, Anthropic və OpenAI ABŞ tarixinin ən böyük IPO-larına hazırlaşır
SpaceX və Anthropic şirkətləri ABŞ tarixinin ən böyük birja yerləşdirmələrindən biri ola biləcək IPO prosesinə hazırlaşır. Bazar mənbələrinin məlumatına görə, OpenAI də yaxın gələcəkdə onların ardınca fond bazarına çıxmağa hazırlaşır.
Lakin milyardlarla dollar dəyərində qiymətləndirilən bu texnologiya nəhənglərini çətin və riskli proses gözləyir. Wall Street investorları şirkətlərin maliyyə göstəriciləri ilə yanaşı, rəhbərlərin etibarlılığına, davranışına və gələcək strategiyasına da xüsusi diqqət yetirirlər.
İlon Mask və süni intellekt liderləri diqqət mərkəzində
IPO öncəsi şirkətlər böyük investisiya fondları və maliyyə institutları ilə görüşlər keçirərək biznes modellərini, gələcək planlarını və gəlirlilik perspektivlərini təqdim edirlər.
SpaceX üçün əsas diqqət mərkəzində şirkətin rəhbəri İlon Mask olacaq. Mask sosial şəbəkələrdəki aktivliyi və bəzən mübahisəli açıqlamaları ilə tanınır.
Notre Dame Universitetinin maliyyə professoru Timoti Louqran hesab edir ki, Maskın sərbəst davranış tərzi IPO prosesində müəyyən risklər yarada bilər.
“Hamı onun sosial mediada necə sərbəst danışdığını bilir. IPO prosesində isə hər söz böyük əhəmiyyət daşıyır. Əsas sual budur ki, o, özünü nə qədər nəzarətdə saxlaya biləcək”, — deyə professor bildirib.
Məlumata görə, SpaceX yaxın günlərdə investorlarla ilk görüşlərinə başlayacaq. Şirkət bu görüşlərdə həmçinin süni intellekt bölməsi olan xAI-nin davam edən maliyyə itkilərini izah etməli olacaq.
Anthropic və OpenAI isə investorların süni intellekt modellərinin etibarlılığı ilə bağlı sualları ilə üzləşə bilər. Wall Street daha çox dəqiq maliyyə proqnozlarına üstünlük verdiyi halda, AI sistemlərinin zaman-zaman yanlış məlumat təqdim etməsi investorları narahat edə bilər.
Tarix uğursuz IPO-larla da zəngindir
Analitiklər xatırladırlar ki, dünyanın ən böyük texnologiya şirkətləri belə IPO öncəsi ciddi problemlərlə üzləşiblər.
2004-cü ildə Google-un həmtəsisçiləri Sergey Brin və Larri Peyc IPO-dan əvvəl SEC-in “sakit dövr” qaydalarını pozaraq Playboy jurnalına müsahibə vermişdilər. Nəticədə şirkət həmin müsahibəni rəsmi IPO sənədlərinə daxil etmək məcburiyyətində qalmışdı.
Eyni ildə Salesforce şirkətinin rəhbəri Mark Benioff da IPO qaydalarını pozduğu üçün şirkətin birjaya çıxışı bir ay təxirə salınmışdı.
İmaj milyardlarla dollara təsir göstərə bilər
IPO prosesinin ən vacib mərhələlərindən biri “roadshow” adlanan təqdimatlar seriyasıdır. Bu görüşlərdə şirkət rəhbərləri potensial investorların qarşısına çıxaraq bizneslərini təqdim edirlər.
2012-ci ildə Facebook-un IPO-su zamanı şirkətin rəhbəri Mark Zukerberq investor görüşlərinə kostyum əvəzinə kapüşonlu köynək və idman ayaqqabısı ilə qatılmışdı.
Bu görüntü bəzi investorlar tərəfindən qeyri-ciddi qəbul edilmiş və şirkət rəhbərliyinin yetkinliyi ilə bağlı suallar yaratmışdı.
Facebook-un səhmləri IPO-dan sonrakı ilk günlərdə təxminən 20 faiz ucuzlaşsa da, sonradan şirkət dünyanın ən dəyərli texnologiya nəhənglərindən birinə çevrildi.
Sənədlərdəki səhvlər IPO-nu məhv edə bilər
Bəzi hallarda isə problemlər şirkətlərin təqdim etdiyi maliyyə sənədlərindən qaynaqlanır.
2011-ci ildə Groupon investorların tənqidinə məruz qalmışdı. Şirkət marketinq xərclərini nəzərə almayan xüsusi maliyyə göstəricilərindən istifadə etdiyi üçün sənədlərini yenidən işləməyə məcbur olmuşdu.
2019-cu ildə isə WeWork-un IPO-su maliyyə bazarlarının ən böyük uğursuzluqlarından birinə çevrildi. Şirkətin milyardlarla dollar zərəri və rəhbərliklə bağlı qalmaqallar investorların marağını kəskin şəkildə azaltdı. Nəticədə IPO tamamilə ləğv edildi.
2012-ci ildə BATS Global Markets birjası da öz platformasında IPO keçirməyə çalışarkən texniki nasazlıqla üzləşdi. Şirkətin səhmləri saniyələr ərzində 16 dollardan demək olar ki, 1 sentə qədər düşdü və IPO geri çəkildi.
Trilyon dollarlıq gələcək üçün sınaq
Ekspertlər hesab edirlər ki, SpaceX, Anthropic və OpenAI-nin IPO-ları son onilliklərin ən böyük texnologiya yerləşdirmələri ola bilər.
Lakin keçmiş təcrübə göstərir ki, hətta dünyanın ən zəngin və ən innovativ şirkətləri belə investorlarla ünsiyyətdə, ictimai çıxışlarda və maliyyə hesabatlarında buraxılan səhvlər səbəbindən ciddi problemlərlə qarşılaşa bilərlər.
İlon Mask və süni intellekt sənayesinin digər liderləri üçün qarşıdakı aylar yalnız biznes baxımından deyil, həm də Wall Street investorlarını gələcəyin texnologiyalarına inandırmaq baxımından həlledici olacaq.
